In Phase และ Out of Phase คืออะไร ผมจะมาขยายความเรื่องของ Phase(เฟส) เรื่อง ของ Phase นี้หลายท่านคงยังไม่เคยเจอเพราะส่วนมากจะทำเพลงกันบนคอมพิวเตอร์แทบทั้งหมดอยู่แล้ว พวก sample ต่างๆก็ไม่มีปัญหาเรื่องนี้ แล้วใครล่ะที่มีปัญหา ส่วนมากก็จะเป็นคนที่มีการอัดดนตรีสด เช่น อัดกลอง อัดกีต้าโดยใช้ไมค์ หรือ เครื่องดนตรีต่างๆที่ใช้ไมค์แต่ที่พบเห็นได้บ่อยคือการอัดกลอง เพราะมีไมค์มากกว่า สอง ตัวโอกาศเกิดขึ้นเยอะมากถ้าเราไม่รู้จักการวางไมค์ที่ถูกต้อง

ผมมีโอกาศได้รับ คำอธิบายจากพี่ในบอร์ด www.Patid.com อีกเช่นเคยเรื่องนี้เรามาดูว่าเป็นอย่างไร
Phase คือ เสียงสองเสียง เทียบกัน ณ เวลาใดเวลาหนึ่งของ wave form

• ถ้ามันตรงกันเรียกว่า In Phase
• ถ้ามันตรงกันข้ามกัน หรือ เหลื่อมออกไป เรียกว่า Out Of Phase

ลองดูรูปข้างล่างนี่ครับ

wave บรรทัดล่างเป็นผลรวมจากเวฟสองอันด้านบน(มองแนวตั้ง)  จะเห็นว่า ถ้า In Phase กัน หน้าตาคลื่นจะเหมือนเดิมแต่แรงขึ้น แต่ถ้า Out of Phase กัน มันจะหักล้างกันเองหายไปเลย  อย่างในรูปที่สองมัน Out of Phase กัน 100% ก็เลยจะหักล้างกันหมดไปเลย แปลว่า ถ้าเสียงสองเสียง มีหน้าตาเหมือนกันทุกประการ  แต่ Phase ตรงกันข้าม มารวมกัน เสียงนั้นมันจะหายไปเลย ไม่มีความดังเลย

คราวนี้เพลงที่เราทำมันเป็น stereo แปลว่ามี 2 แทรค คือ ซ้ายกับขวา ถ้าเสียงไหนมัน Out of phase กันอยู่ระหว่างซ้ายขวา เราจะฟังแล้วรู้สึกว่า กว้างกระจัดกระจายและหาตำแหน่งของเครื่องดนตรีไม่เจอ ว่ามันอยู่ตรงไหนใน Stereo Field  แต่ถ้าเสียงไหนมัน In Phase กัน ระหว่างซ้ายขวา ก็จะฟังดูปรกติคือสามารถจินตนาการ หรือ ได้ยินตำแหน่งเครื่องดนตรีได้อย่างชัดเจน เช่น อยู่กึ่งกลาง หรือ เอียงซ้ายมานิด เอียงขวามาหน่อย แล้วแต่จุดที่เราแพนไป

ต่างจากเสียงที่ Out of Phase ที่ฟังดูแล้วจะจินตนาการตำแหน่งไม่ออก ว่าเสียงนั้นมามาจากทิศทางไหน  บางครั้งจะรู้สึกว่าเสียงนั้นมาจากข้างหลังเราเลยก็ได้แล้วอย่างที่เรารู้ครับ คือถ้าเสียงไหนมัน Out of Phase กัน พอมันมารวมกัน มันจะหายไป หรือเบาลงไป  แสดงว่าเพลงที่เรามิกซ์มาเป็น Stereo ถ้ามันต้องรวมกันเป็น Mono มันจะเกิดการ Cancel กัน ในเสียงที่มันเฟสตรงข้ามกัน ส่วนเสียงไหนที่ Phase ทิศทางเดียวกัน พอรวมกันมันจะดังขึ้นครับ

ยกตัวอย่างเช่น

เรามีเพลงที่มีเสียงร้อง และ กีตาร์หนึ่งไลน์ เราแพนเสียงร้องไว้กลาง กีตาร์ไว้ซ้ายสุด แล้วเอาเวฟกีตาร์ตัวนั้นกลับเฟสแล้วไว้ขวาสุด  พอเราฟังเป็น stereo มันจะได้ยินเสียงร้องอยู่ตรงกลาง ส่วนกีตาร์นั้น ได้ยิน แต่ฟังดูจะแปลกๆ ไม่รู้ว่ามันอยู่ตรงไหน คือได้ยินเสียงกีตาร์ แต่ฟังดูเวิ้งว้าง กว้างๆ แปลกๆ  ถ้าเอาเพลงนี้มารวมทำเป็น mono จะเหลือแค่เสียงร้องอยู่ตรงกลาง ส่วนเสียงกีตาร์นั้นจะหายไปเลย… โอ้ววว มหัศจรรย์…. ไม่เชื่อก็ลองทำดูครับ

สรุป
ถ้ามัน Out of Phase เยอะๆ จะมีปัญหาเสียงบางเสียงหายไปหากทำเป็น Mono ครับ

 

วิธีตรวจสอบคือ ลอง Zoom เข้าไปที่ wave ของเสียงนั้นๆ เช่น กีต้าร์ที่ใช้ไมค์โครโฟน จ่อตู้แอมป์ 2 ตัวพอ Zoom เข้าไปใกล้ๆจะเห็นรูปคลื่นเหมือนภูเขาทีนี้สังเกตุทั้งสอง Track ดูครับว่า wave ทั้งสอง Track นั้นมี wave ที่ In Phase หรือ Out of Phase ตามที่ได้กล่าวไปด้านบน วิธีแก้แบบคร่าวๆคือ ขยับ Region ใน Track ใด Track หนึ่งให้เท่ากัน(คลื่นตรงกัน) จากนั้นลอง Invert หรือ Revert Phase ของแทรคที่เราขยับให้มันกลับมาเป็นทิศทางเดียวกันก็จะสามารถแก้ไขได้ในระดับนึงแล้วครับ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นฟัง !! ก่อนทำนะครับบางทีการ Phase ก็อาจจะทำให้เพลงเราเสียงดีก็ได้ เพราะการทำเพลงไม่มีถูกผิดครับถ้ามันฟังดีนะ…